اوراق مشارکت چیست؟
اوراق مشارکت شباهت زیادی به اوراق قرضه دارند، اما بیشتر برای پروژههای خاص دولتی یا نیمهدولتی به کار میروند. این اوراق بر پایه اصول شریعت طراحی شدهاند و سرمایهگذار با خرید آنها در سود و زیان پروژه شریک میشود. به بیان ساده، با خرید اوراق مشارکت شما به نوعی در اجرای پروژهها سهیم شده و در عین حال سود مشخصی نیز دریافت میکنید.
انواع اوراق قرضه سازمانی
انواع اوراق قرضه سازمانی عبارتند از:
اوراق قرضه دولتی
این اوراق توسط دولتها منتشر میشوند تا هزینه پروژههای عمومی را تأمین کنند یا کسری بودجه را کاهش دهند. به دلیل حمایت و ضمانت دولت، این اوراق معمولاً ریسک بسیار پایینی دارند. برای مثال، میتوان به اوراق خزانه (T-bonds) یا اوراق قرضه شهرداری اشاره کرد که از رایجترین نمونههای این دسته هستند.
اوراق قرضه شرکتی
این اوراق توسط شرکتها منتشر میشوند تا هزینه پروژهها یا سرمایهگذاریهای خود را تأمین کنند. در مقایسه با اوراق دولتی، ریسک بالاتری دارند، اما در عوض بازدهی بیشتری نیز ارائه میدهند. این نوع اوراق برای سرمایهگذارانی که توانایی پذیرش ریسک متوسط تا بالا را دارند، گزینهای جذاب محسوب میشود.
اوراق قرضه شهرداری
این اوراق توسط شهرداریها یا نهادهای محلی منتشر میشوند و هدف آنها تأمین هزینه پروژههای عمومی است، مانند ساخت جادهها، پلها، مدارس و بیمارستانها. بهطور خلاصه، این اوراق راهی برای سرمایهگذاری در توسعه زیرساختهای محلی هستند.
انواع اوراق قرضه (از نظر قابلیت)
انواع مختلفی از اوراق قرضه وجود دارد که هر کدام ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند. در ادامه به مهمترین انواع اوراق قرضه اشاره میکنیم:
اوراق قرضه با نرخ بهره ثابت (Fixed Rate Bonds)
این اوراق سود ثابتی را در دورههای مشخص به سرمایهگذاران پرداخت میکنند. اگر به دنبال یک منبع درآمد پایدار و قابل پیشبینی هستید، این نوع سرمایهگذاری میتواند گزینه مناسبی برای شما باشد.
اوراق قرضه بدون کوپن (Zero-Coupon Bonds)
این نوع اوراق سودی بهصورت دورهای پرداخت نمیکنند، اما در زمان سررسید با قیمتی بالاتر از قیمت خرید بازخرید میشوند. به همین دلیل، برای افرادی که به دنبال سرمایهگذاری بلندمدت هستند، گزینهای جذاب محسوب میشود.
اوراق قرضه تضمینشده (Secured Bonds)
این اوراق با داراییهای مشخصی پشتیبانی میشوند که در صورت نکول ناشر، امکان فروش آنها برای جبران زیان وجود دارد. این ویژگی آن را به گزینهای مناسب برای سرمایهگذارانی تبدیل میکند که نگران ریسک نکول هستند و به دنبال امنیت بیشتری در سرمایهگذاری خود میگردند.
اوراق قرضه بینالمللی (International Bonds)
این اوراق در خارج از کشور محل اقامت سرمایهگذار یا به ارزهای خارجی منتشر میشوند. از انواع آن میتوان به اوراق قرضه یورویی (Eurobonds) و اوراق قرضه خارجی (Foreign Bonds) اشاره کرد که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند.
اوراق قرضه با نرخ بهره متغیر (Floating Rate Bonds)
نرخ بهره این اوراق با توجه به شاخصهایی مانند تورم یا نرخ بهره بانکی تغییر میکند. این ویژگی باعث میشود در شرایط تورمی یا هنگام نوسانات بازار، گزینهای مناسب برای سرمایهگذاری باشند.
اوراق قرضه قابل تبدیل (Convertible Bonds)
این اوراق به شما این امکان را میدهند که در آینده آنها را به سهام شرکت تبدیل کنید. بهطور کلی، این ابزار مالی ترکیبی از ویژگیهای اوراق قرضه و سهام است. اگر به دنبال دریافت سود ثابت هستید و در عین حال میخواهید از فرصت رشد سرمایه هم بهرهمند شوید، این گزینه میتواند برای شما جذاب باشد.
انواع اوراق مشارکت
این اوراق بر پایه اصول شریعت طراحی شدهاند و به خریدار این امکان را میدهند که در سود و زیان پروژه شریک شود. در ادامه، با انواع اصلی اوراق مشارکت آشنا میشوید:
اوراق مشارکت خصوصی
این اوراق توسط شرکتها یا نهادهای خصوصی برای تأمین مالی پروژههای خاص منتشر میشوند. در مقایسه با اوراق دولتی، ریسک بیشتری دارند، اما سود بالقوه آنها نیز بیشتر است. اگر از جمله سرمایهگذارانی هستید که تحمل ریسک متوسط تا بالا را دارید، این اوراق میتوانند گزینه مناسبی برای شما باشند.
اوراق مشارکت بدون سود علیالحساب
در این نوع اوراق، سود تنها پس از اتمام پروژه و بر اساس عملکرد واقعی آن پرداخت میشود. این گزینه برای سرمایهگذارانی مناسب است که حاضرند ریسک بیشتری را بپذیرند تا شانس دستیابی به بازدهی بالاتری داشته باشند.
اوراق مشارکت با سود متغیر
سود این اوراق با توجه به عملکرد پروژه یا تغییرات شاخصهای مالی تعیین میشود و ممکن است متغیر باشد. اگر به دنبال بازدهی هستید که با شرایط و عملکرد بازار هماهنگ باشد، این نوع اوراق میتواند انتخاب خوبی برای شما باشد.
اوراق مشارکت دولتی
این اوراق توسط دولت برای تأمین مالی پروژههای عمرانی، زیربنایی یا ملی منتشر میشوند و بازپرداخت آنها کاملاً توسط دولت تضمین شده است. با توجه به ریسک پایین، این اوراق گزینهای ایدهآل برای سرمایهگذارانی است که به دنبال سرمایهگذاری مطمئن و کمریسک هستند.
اوراق مشارکت قابل تبدیل به سهام
در این نوع اوراق، خریدار این امکان را دارد که در پایان دوره، اوراق خود را به سهام شرکت منتشرکننده تبدیل کند. این ابزار مالی ترکیبی از ویژگیهای اوراق مشارکت و سهام است و برای کسانی که به دنبال دریافت سود ثابت و در عین حال افزایش ارزش سرمایه خود هستند، گزینهای جذاب به شمار میرود.
اوراق مشارکت بانک مرکزی
این اوراق توسط بانک مرکزی منتشر میشوند و هدف آنها تنظیم نقدینگی و کنترل تورم در اقتصاد است. با سوددهی پایدار، این اوراق برای سرمایهگذارانی که دیدگاه کوتاهمدتی دارند، گزینهای مناسب به حساب میآیند.
اوراق مشارکت طرحهای زیرساختی
این اوراق به طور خاص برای تأمین مالی پروژههای زیربنایی مانند ساخت جادهها، پلها و نیروگاهها طراحی شدهاند. معمولاً دولت یا شرکتهای نیمهدولتی ضمانت این اوراق را بر عهده دارند. با بازدهی ثابت و ریسک پایین، این اوراق گزینهای امن برای سرمایهگذاری محسوب میشوند.
مزایا و معایب اوراق قرضه و مشارکت
| اوراق مشارکت | اوراق قرضه | مزایا |
|---|---|---|
| سود علیالحساب دورهای؛ با مشارکت در سود نهایی پروژه. | پرداخت سود ثابت در دورههای مشخص؛ مناسب برای درآمد پایدار. | درآمد ثابت |
| تضمین دولتی یا شرکتی در بسیاری از اوراق مشارکت. | در اوراق دولتی، ریسک نکول بسیار کم است. | ریسک پایین |
| امکان فروش در بازار ثانویه یا بازخرید توسط ناشر در برخی موارد. | بازار ثانویه گسترده برای خرید و فروش اوراق قرضه. | قابلیت نقدشوندگی |
| تامین مالی پروژههای کلان اقتصادی و زیرساختی. | ابزاری مطمئن برای تامین مالی بلندمدت برای ناشر و سرمایهگذار. | تأمین مالی بلندمدت |
| امکان انتخاب بر اساس پروژههای مختلف با ریسک و بازده متنوع. | انواع مختلف اوراق (دولتی، شرکتی، قابل تبدیل، بدون کوپن و ...) برای نیازهای مختلف سرمایهگذاری. | متنوع بودن |
| اوراق مشارکت | اوراق قرضه | معایب |
| در برخی موارد، سود نهایی ممکن است از سود علیالحساب کمتر باشد. | فزایش نرخ بهره میتواند ارزش بازار اوراق قرضه را کاهش دهد. | ریسک نرخ بهره |
| ممکن است بازدهی نهایی به دلیل تأخیر در پروژه یا هزینههای پیشبینینشده کاهش یابد. | در دورههای تورمی، ارزش واقعی سود اوراق قرضه کاهش مییابد. | ریسک تورم |
| وابستگی به عملکرد پروژه؛ بازده ممکن است متغیر باشد. | معمولاً سود ثابت است و سرمایهگذار نمیتواند از بازده بیشتر بهرهمند شود. | عدم انعطافپذیری |
| بازگشت اصل سرمایه وابسته به اتمام پروژه است. | نقد شدن اصل سرمایه تنها در تاریخ سررسید امکانپذیر است (مگر در بازار ثانویه). | زمان طولانی سررسید |
| در اوراق مشارکت خصوصی، ممکن است ضمانت کافی برای بازگشت سرمایه وجود نداشته باشد. | در اوراق شرکتی، احتمال نکول وجود دارد. | ریسک نکول |
شرایط خرید اوراق قرضه و اوراق مشارکت
اوراق قرضه و اوراق مشارکت به دلیل سود ثابت و ریسک پایین، از گزینههای پرطرفدار برای سرمایهگذاری هستند. اگر به دنبال سرمایهگذاری مطمئن هستید، این ابزارها میتوانند انتخابی مناسب باشند. در ادامه، شرایط کلی خرید این اوراق را بررسی میکنیم:
شرایط خرید اوراق قرضه
شناخت انواع اوراق قرضه
ابتدا نوع مناسب اوراق قرضه را با توجه به اهداف مالی و سطح ریسکپذیری خود انتخاب کنید. این اوراق میتوانند دولتی، شرکتی یا شهرداری باشند.
بررسی اعتبار ناشر
رتبه اعتباری ناشر را ارزیابی کنید. ناشر میتواند دولت، شرکت یا شهرداری باشد و بررسی اعتبار آن به شما کمک میکند ریسک نکول را کاهش دهید.
توجه به نرخ بهره و بازدهی
نرخ بهره میتواند ثابت یا متغیر باشد. بررسی کنید که آیا این نرخ با شرایط تورمی و نرخ بهره بازار هماهنگی دارد یا خیر.
مدت زمان سررسید
دوره سرمایهگذاری خود را مشخص کنید. اگر به دنبال نقدینگی سریعتر هستید، اوراق کوتاهمدت مناسبتر هستند و برای سرمایهگذاری پایدار اوراق بلندمدت بهتر عمل میکنند.
مکانیزم خرید
میتوانید این اوراق را مستقیماً از بازار اولیه یا از طریق بازار ثانویه و با استفاده از کارگزاریها و سیستمهای مالی آنلاین خریداری کنید.
شرایط خرید اوراق مشارکت
شناخت پروژه مرتبط
ابتدا پروژهای که اوراق برای آن منتشر شده را بررسی کنید. این پروژهها معمولاً شامل طرحهای عمرانی، زیرساختی یا انرژی هستند.
ضمانت بازپرداخت
اطمینان حاصل کنید که بازپرداخت اصل و سود اوراق توسط دولت یا نهادهای معتبر تضمین شده باشد.
سود علیالحساب و سود نهایی
نحوه پرداخت سود علیالحساب و تأثیر عملکرد پروژه بر سود نهایی را بشناسید تا انتظارات واقعبینانهای داشته باشید.
مدت زمان مشارکت
دوره سرمایهگذاری معمولاً تا پایان پروژه ادامه دارد، پس مطمئن شوید که با اهداف مالی شما هماهنگ است.
روش خرید
این اوراق را میتوانید از بانکها، کارگزاریها یا بازارهای ثانویه خریداری کنید.