نویسنده: سجاد شیخی
بزرگترین ذخایر نفتی جهان در دستان ترامپ
ونزوئلا با ۳۰۳ میلیارد بشکه نفت اثباتشده، دارای بزرگترین ذخایر نفت در جهان است و بسیار بیشتر از تولید واقعی آن، پتانسیل دارد. با این وجود، ونزوئلا تنها حدود ۱ میلیون بشکه نفت در روز تولید میکند که تقریباً۰.۸٪ تولید نفت خام جهانی است. این رقم کمتر از نصف تولید قبل از بهقدرت رسیدن مادورو در سال ۲۰۱۳ و کمتر از یکسوم تولید ۳.۵ میلیون بشکهای است که پیش از بهقدرت رسیدن رژیم سوسیالیست در این کشور وجود داشت. فعلاً تولید ونزوئلا به قدری نیست که تاثیر چندانی بر قیمت جهانی نفت داشته باشد.
پتانسیل ونزوئلا که ترامپ دنبال آن است
نوع نفت ونزوئلا، که سنگین و ترش است، نیاز به تجهیزات و مهارت خاصی برای استخراج دارد. شرکتهای بینالمللی توانایی استخراج دارند اما به دلیل تحریمها وارد بازار نشدهاند، در نتیجه صنعت نفت ونزوئلا ناکارآمد باقی مانده است. نفت سنگین و ترش ونزوئلا در برخی محصولات پالایشی مانند آسفالت، سوخت و دیزل کاربرد دارد. تاکنون به دلیل محدودیتهای ونزوئلا، کمبود دیزل در جهان مشهود بوده است.
بازیابی نفت ونزوئلا برای آمریکا علاوه بر سود سرمایهگذاری، منفعت عملیاتی نیز دارد. آمریکاییها نفت سبک و شیرین تولید میکنند که در تولید بنزین کاربرد دارد اما برای دیگر محصولات کمتر استفاده میشود. از طرفی، پالایشگاههای آمریکایی برای پالایش نفت سنگین و ترش بهینه هستند و علاوه بر این، به دلیل نزدیکی ونزوئلا، هزینه حملونقل نیز کاهش مییابد.
نفوذ آمریکا در ونزوئلا و تأثیر بر قیمت نفت
انتظار نمیرود که این موضوع تاثیر چندانی بر قیمت نفت داشته باشد، زیرا عرضه ونزوئلا فعلاً حتی کمتر از ۱٪ بازار جهانی است. برای افزایش تولید به اوج ۳ میلیون بشکه در روز نیز چندین سال زمان لازم است. باب مکنالی، رئیس شرکت مشاوره Rapidan Energy Group در واشنگتن، گفت که فکر میکند تأثیر بر قیمتها جزئی خواهد بود. او افزود: «پرسش این است که ونزوئلای طرفدار آمریکا چقدر سریع میتواند تولید خود را افزایش دهد. این بازی فکری خواهد بود؛ تصور ممکن است جلوتر از واقعیت حرکت کند. مردم فرض خواهند کرد که ونزوئلا سریعتر از توان واقعی خود نفت اضافه میکند.» به گفته وی، ونزوئلا میتواند یک مسئله بزرگ باشد اما نه برای ۵ تا ۱۰ سال آینده.
چالشهای سرمایهگذاری آمریکا در ونزوئلا
این موضوع آنقدر که ساده به نظر میرسد نیست. سرمایهگذاری روی بزرگترین ذخایر نفتی جهان جذاب است اما کارشناسان صنعت انرژی میگویند که برای غولهای نفتی آمریکا، بیش از پاداش، ممکن است ریسک داشته باشد. شرکت نفت و گاز دولتی ونزوئلا،PDVSA، اعلام کرده است که خطوط لوله این کشور به مدت ۵۰ سال بهروزرسانی نشدهاند و هزینه بهروزرسانی زیرساختها برای رسیدن به سطح تولید اوج، حدود ۵۸ میلیارد دلار خواهد بود. بهرهبرداری از نفت ونزوئلا نیازمند بازسازی زیرساختهای فلجشده این کشور است. مشکل اینجاست که قیمت نفت در سطحی نیست که تصمیمگیری برای این سرمایهگذاری ساده باشد. این موضوع حتی در یک کشور باثبات نیز چالشبرانگیز است، چه برسد به کشوری که پس از کنار رفتن رئیسجمهورش در بحران سیاسی فرو رفته است.
تاریخ پرچالش آمریکا با نفت ونزوئلا
آمریکا بیش از یک قرن است که با صنعت نفت ونزوئلا درگیر است و نزدیکی این کشور، ونزوئلا را به شریک استراتژیک مهمی برای شرکتهای نفتی آمریکایی تبدیل کرده است. در دهه ۱۹۹۰، سیاستهای تشویقی سرمایهگذاری باعث جذب بیشتر شرکتهای خارجی شد، اما با به قدرت رسیدن هوگو چاوز در ۱۹۹۹، کنترل مستقیم PDVSA و فرسودگی زیرساختها باعث شد تولید نفت ونزوئلا بیش از یکسوم کاهش یابد و توان تولید شرکتها محدود شود.
شرکت Chevron آخرین شرکت نفتی آمریکایی فعال در ونزوئلاست و با تجربه صد ساله و حضور مستمر، موقعیت خود را حفظ کرده است. این برتری فنی و زیرساختی، ورود شرکتهای جدید یا بازگشتی به بازار ونزوئلا را دشوار میکند و نشان میدهد بازسازی کامل صنعت نفت این کشور نیازمند سالها تلاش و سرمایهگذاری گسترده است. تکرار این فرآیند برای سایر شرکتهای نفتی آمریکایی دشوار خواهد بود زیرا ریسک بالایی دارد.
بازسازی ونزوئلا چه تاثیری بر صادرات نفت ایران دارد؟
نوع نفت ونزوئلا (سنگین) با نفت ایران شباهت دارد. اگر صادرات ونزوئلا افزایش یابد، پالایشگاههایی که قابلیت پالایش نفت سنگین دارند ممکن است از گزینههای بیشتری برای تامین نفت استفاده کنند و این میتواند رقابت محدودی برای نفت ایران ایجاد کند، بهخصوص برای مشتریان آسیایی مثل چین و هند که پالایشگاههایشان برای نفت سنگین طراحی شده است.
با این حال، احتمالاً در کوتاهمدت تغییر عمدهای در خرید نفت ایران رخ نخواهد داد، زیرا حجم صادرات ونزوئلا هنوز کم است و تحریمها مانع دسترسی فوری آمریکا به بازارهای چین و هند میشوند. اگر آمریکا بتواند ونزوئلا را طی چند سال بازسازی کند، بخشی از سهم بازار نفت سنگین و ترش ایران ممکن است کاهش یابد. با این حال، ایران فرصت دارد تا بازار خود را با مشتریان خاص حفظ کند.
جمعبندی
دستگیری مادورو و برنامه ترامپ برای سرمایهگذاری میلیارد دلاری شرکتهای نفتی آمریکا در صنعت نفت ونزوئلا نشان میدهد که واشنگتن قصد دارد کنترل ذخایر عظیم ۳۰۳ میلیارد بشکهای ونزوئلا را در دست بگیرد. با این حال، بازسازی زیرساختهای فرسوده و قدیمی ونزوئلا، هزینهای بالغ بر ۵۸ میلیارد دلار و سالها زمان میطلبد و ریسکهای سیاسی و عملیاتی بالایی دارد.
برای ایران، این تحولات در کوتاهمدت تهدیدی جدی محسوب نمیشوند. تولید ونزوئلا هنوز تنها حدود ۱ میلیون بشکه در روز است و تحریمها دسترسی سریع آمریکا به بازارهای آسیایی را محدود میکنند. اما در بلندمدت، بازسازی صنعت نفت ونزوئلا میتواند رقابت محدودی برای نفت سنگین ایران ایجاد کند، بهویژه در بازارهای چین و هند که پالایشگاهها برای نفت سنگین بهینه شدهاند. ایران در این دوره زمانی فرصت دارد روابط خود با مشتریان کلیدی را تقویت کرده و سهم خود در بازار نفت سنگین را حفظ کند.