تفاوت نزدک و داوجونز؛ مقایسه دو شاخص اصلی بورس آمریکا

پاسخ کوتاه: تفاوت نزدک و داوجونز در یک نگاه

داوجونز عملکرد ۳۰ شرکت بزرگ و باسابقه آمریکا را با وزن دهی بر اساس قیمت سهم دنبال می کند؛ در حالی که شاخص نزدک کامپوزیت بیش از ۳ هزار شرکت پذیرفته شده در بورس نزدک را با وزن دهی بر اساس ارزش بازار پوشش می دهد و تمرکز آن بر شرکت های فناوری است. جدول زیر مهم ترین تفاوت ها را خلاصه می کند:

در ادامه، هر یک از این تفاوت ها را همراه با سازوکار پشت آن باز می کنیم؛ چون همین جزئیات است که رفتار متفاوت دو شاخص را در روزهای مختلف بازار توضیح می دهد.

شاخص داوجونز (DJIA) چیست؟

میانگین صنعتی داوجونز (Dow Jones Industrial Average) شاخصی است که عملکرد ۳۰ شرکت بزرگ، شناخته شده و تاثیرگذار آمریکا را اندازه گیری می کند. این شاخص قدیمی ترین معیار زنده بازار سهام آمریکاست و به همین دلیل رسانه های اقتصادی معمولا آن را نماینده «حال و هوای کلی» بازار معرفی می کنند؛ هرچند با تنها ۳۰ شرکت، پوشش آن از کل بازار محدود است.

تاریخچه و جایگاه داوجونز

چارلز داو این شاخص را در سال ۱۸۹۶ طراحی کرد؛ دوره ای که روش های امروزی ارزش گذاری شرکت ها هنوز رایج نبود و همین موضوع ریشه روش محاسبه خاص آن است. واژه «صنعتی» در نام شاخص امروز بیشتر جنبه تاریخی دارد؛ ترکیب فعلی داوجونز شامل شرکت هایی از فناوری، سلامت، خدمات مالی و کالاهای مصرفی است و تعداد کمی از اعضای آن با صنایع سنگین ارتباط مستقیم دارند.

نکته ای که اغلب نادیده گرفته می شود این است که داوجونز به یک بورس خاص گره نخورده است. سهام اعضای این شاخص هم در بورس نیویورک (NYSE) و هم در بورس نزدک معامله می شود؛ برای نمونه اپل و مایکروسافت هم عضو داوجونز هستند و هم در بورس نزدک پذیرش شده اند. بنابراین یک شرکت می تواند همزمان در هر دو شاخص حضور داشته باشد.

شرکت های داوجونز چگونه انتخاب می شوند؟

انتخاب اعضای داوجونز فرمول عددی مشخصی ندارد و توسط کمیته ای در موسسه S&P Dow Jones Indices انجام می شود. معیارهای اعلام شده کیفی هستند: اعتبار و شهرت بالا، رشد پایدار، جذابیت برای طیف گسترده ای از سرمایه گذاران و نمایندگی مناسب از صنایع مختلف. شرکت های حوزه حمل و نقل و خدمات عمومی (Utilities) نیز در این شاخص جای نمی گیرند، چون شاخص های جداگانه ای برای آن ها وجود دارد.

یک محدودیت عملی مهم هم وجود دارد: چون داوجونز بر اساس قیمت سهم وزن دهی می شود، سهمی با قیمت بسیار بالا عملا نمی تواند عضو شاخص شود؛ چنین سهمی کل شاخص را تحت سلطه خود درمی آورد. نمونه واقعی آن انویدیا است که پیش از تقسیم سهام ۱۰ به ۱ در سال ۲۰۲۴، قیمت هر سهم آن برای عضویت مناسب نبود و پس از این تقسیم، در نوامبر ۲۰۲۴ همراه با شروین ویلیامز جایگزین اینتل و شرکت Dow Inc شد. کمی پیش از آن نیز آمازون جای والگرینز را گرفته بود.

ترکیب داوجونز هر چند سال یک بار تغییر می کند؛ بنابراین اگر تحلیل شما به اعضای شاخص وابسته است، فهرست به روز را از صفحه رسمی S&P Dow Jones Indices بررسی کنید و به لیست های قدیمی اتکا نکنید.

نزدک چیست؟ بورس، کامپوزیت یا نزدک ۱۰۰؟

واژه نزدک به سه مفهوم متفاوت اشاره می کند و بخش بزرگی از سردرگمی کاربران فارسی زبان از همین جا شروع می شود. پیش از مقایسه با داوجونز، باید بدانید در هر جمله منظور کدام «نزدک» است.

بورس نزدک؛ اولین بازار الکترونیک جهان

بورس نزدک (Nasdaq Stock Market) در سال ۱۹۷۱ راه اندازی شد و اولین بازار سهام کاملا الکترونیک جهان بود؛ بازاری که معامله بدون حضور فیزیکی در تالار بورس را ممکن کرد. امروز این بورس در کنار بورس نیویورک، یکی از بزرگ ترین بازارهای مالی جهان محسوب می شود و محل پذیرش بسیاری از غول های فناوری مانند اپل، مایکروسافت، آمازون و انویدیا است. پس وقتی گفته می شود «شرکتی در نزدک عرضه شد»، منظور بورس است، نه شاخص.

نزدک کامپوزیت در برابر نزدک ۱۰۰

از دل این بورس، دو شاخص اصلی استخراج می شود که نباید با هم اشتباه گرفته شوند:

نزدک کامپوزیت (Nasdaq Composite): تمام شرکت های پذیرفته شده در بورس نزدک، یعنی بیش از ۳ هزار شرکت را در بر می گیرد. وقتی اخبار از «شاخص نزدک» صحبت می کنند، معمولا منظور همین شاخص است. نماد آن در پلتفرم هایی مانند تریدینگ ویو IXIC است.

نزدک ۱۰۰ (Nasdaq-100): شاخصی تخصصی تر که از سال ۱۹۸۵ محاسبه می شود و تنها ۱۰۰ شرکت بزرگ غیرمالی بورس نزدک را شامل می شود. نکته کلیدی برای معامله گران این است که نمادهای US100 ،NAS100 و NDX در بروکرهای فارکس به نزدک ۱۰۰ اشاره دارند، نه کامپوزیت؛ نزدک کامپوزیت اساسا به صورت مستقیم در فارکس قابل معامله نیست.

هر دو شاخص بر اساس ارزش بازار وزن دهی می شوند؛ با این تفاوت که در نزدک ۱۰۰ سازوکارهای محدودکننده ای وجود دارد تا وزن چند غول فناوری از حد مشخصی فراتر نرود و شاخص کاملا در اختیار یکی دو شرکت قرار نگیرد.

تفاوت ساختاری اصلی؛ وزن دهی قیمتی در برابر ارزش بازار

مهم ترین تفاوت فنی نزدک و داوجونز در روش وزن دهی است و همین تفاوت، رفتار روزانه دو شاخص را از هم جدا می کند.

در شاخص های مبتنی بر ارزش بازار مانند نزدک، وزن هر شرکت از حاصل ضرب قیمت سهم در تعداد سهام در گردش به دست می آید؛ یعنی شرکت بزرگ تر، اثر بیشتری بر شاخص دارد. اما داوجونز فقط به قیمت اسمی هر سهم نگاه می کند: مجموع قیمت ۳۰ سهم بر عددی به نام مقسوم علیه داو (Dow Divisor) تقسیم می شود. این مقسوم علیه برای خنثی کردن اثر تقسیم سهام و تغییر اعضا مدام تعدیل می شود و طبق داده منتشرشده در سال ۲۰۲۶، مقدار آن در حدود ۰.۱۶۲ بوده است. کوچک بودن این عدد یعنی هر یک دلار تغییر در قیمت هر یک از ۳۰ سهم، شاخص را حدود ۶ واحد جابه جا می کند.

برای درک پیامد این روش، یک مثال فرضی را در نظر بگیرید: سهمی با قیمت ۴۰۰ دلار و سهمی با قیمت ۱۰۰ دلار، هر دو ۵ درصد افت می کنند. سهم اول ۲۰ دلار و سهم دوم ۵ دلار کاهش می یابد؛ در نتیجه سهم گران تر حدود چهار برابر بیشتر شاخص را پایین می کشد، حتی اگر ارزش بازار شرکت دوم چند برابر شرکت اول باشد. به همین دلیل در داوجونز، پروزن ترین اعضا لزوما بزرگ ترین شرکت ها نیستند؛ بلکه گران قیمت ترین سهم ها هستند.

این ویژگی یک نتیجه عملی برای تحلیلگران دارد: حرکت داوجونز را نمی توان مستقیم به «بزرگی» شرکت ها نسبت داد. در مقابل، حرکت نزدک تصویر دقیق تری از تغییر ارزش کل شرکت های عضو ارائه می دهد و به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران، شاخص های مبتنی بر ارزش بازار را معیار دقیق تری برای سنجش کل بازار می دانند.

مقایسه نوسان و عملکرد تاریخی

نزدک به طور معمول پرنوسان تر از داوجونز است و داده های تاریخی هم این را تایید می کند. دلیل آن ترکیب شاخص است: سهم بالای شرکت های فناوری و رشدمحور که ارزش گذاری آن ها به انتظارات آینده گره خورده، نزدک را به اخبار، گزارش های درآمدی و تغییر نرخ بهره حساس تر می کند. در مقابل، شرکت های بالغ و باثبات داوجونز معمولا دامنه حرکت ملایم تری دارند.

از نظر بازدهی، بررسی دوره ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۰ نشان می دهد نزدک در ۱۴ سال از این ۱۸ سال، عملکرد بهتری نسبت به داوجونز داشته است. مسیر نزدک البته پرتلاطم تر بوده است: صعود شدید در حباب دات کام اواخر دهه ۹۰ و سپس سقوط سنگین، عبور از سطح ۱۰ هزار واحد پس از ریزش کرونا در سال ۲۰۲۰ و عبور از ۲۰ هزار واحد در جریان رشد سهام مرتبط با هوش مصنوعی. این الگو پیام روشنی دارد: بازدهی بالاتر نزدک در دوره های رونق، با افت های عمیق تر در دوره های رکود همراه بوده و هیچ تضمینی برای تکرار عملکرد گذشته در آینده وجود ندارد.

برای معامله گران، این تفاوت نوسان مستقیما در تنظیمات معامله اثر می گذارد؛ برای نمونه فاصله حد سود و حد ضرر در معامله نزدک معمولا باید بازتر از داوجونز انتخاب شود تا نوسان های عادی شاخص، معامله را بی دلیل نبندد.

چه عواملی این دو شاخص را حرکت می دهند؟

هر دو شاخص از وضعیت کلی اقتصاد آمریکا اثر می گیرند و در بیشتر روزها هم جهت حرکت می کنند؛ اما شدت واکنش آن ها به محرک ها متفاوت است و همین تفاوت باعث می شود گاهی یکی مثبت و دیگری منفی بسته شود.

مهم ترین محرک مشترک، سیاست پولی فدرال رزرو است. افزایش نرخ بهره معمولا فشار بیشتری به سهام رشدی وارد می کند، چون ارزش این شرکت ها به سودهای دور آینده وابسته است و نرخ بهره بالاتر، ارزش فعلی آن سودها را کاهش می دهد؛ به همین دلیل نزدک نسبت به تغییر نرخ بهره واکنش تندتری نشان می دهد. درک رابطه نرخ بهره و تورم برای تفسیر رفتار این شاخص ها ضروری است، چون فدرال رزرو نرخ بهره را عمدتا در پاسخ به داده های تورمی تنظیم می کند.

داده های کلان اقتصادی مانند شاخص قیمت مصرف کننده، نرخ بیکاری و رشد تولید ناخالص داخلی نیز از طریق تغییر انتظارات درباره سیاست پولی و سودآوری شرکت ها بر هر دو شاخص اثر می گذارند. در کنار این ها، گزارش های فصلی چند غول فناوری می تواند نزدک را به تنهایی جابه جا کند؛ در حالی که در داوجونز، حرکت شدید یک سهم گران قیمت حتی از یک شرکت متوسط، اثر نامتناسبی بر شاخص دارد. به همین دلیل معامله گرانی که روی این شاخص ها فعالیت می کنند، معمولا تحلیل فاندامنتال را در کنار تحلیل نموداری به کار می گیرند.

نکته آخر اینکه شاخص S&P 500 با پوشش ۵۰۰ شرکت و وزن دهی ارزش بازار، جایی میان این دو قرار می گیرد و بسیاری از تحلیلگران آن را جامع ترین معیار بازار سهام آمریکا می دانند؛ شناخت آن برای مقایسه کامل تر سه شاخص اصلی مفید است.

سرمایه گذاری یا معامله؛ سراغ کدام برویم؟

خود شاخص ها عدد هستند و مستقیما قابل خرید نیستند؛ اما چند مسیر عملی برای کسب بازدهی از حرکت آن ها وجود دارد که ریسک و کاربرد متفاوتی دارند.

ابزارهای سرمایه گذاری بلندمدت

رایج ترین روش، خرید صندوق های قابل معامله (ETF) است که ترکیب شاخص را دنبال می کنند: صندوق DIA برای داوجونز و صندوق QQQ برای نزدک ۱۰۰. این ابزارها برای سرمایه گذاری بلندمدت طراحی شده اند و برخلاف معاملات اهرم دار، ریسک آن ها به تغییرات خود شاخص محدود است. البته دسترسی مستقیم کاربران ایرانی به کارگزاری های آمریکایی با محدودیت همراه است و همین موضوع باعث شده بخش بزرگی از کاربران فارسی زبان، این شاخص ها را از مسیر بازار فارکس دنبال کنند.

معامله US30 و US100 در فارکس

در بروکرهای فارکس، این شاخص ها در قالب قرارداد مابه التفاوت (CFD) ارائه می شوند؛ داوجونز معمولا با نماد داوجونز یعنی US30 یا DJ30 و نزدک ۱۰۰ با نماد US100 یا NAS100. معاملات CFD به دلیل وجود اهرم، سود و زیان را همزمان بزرگ می کند و می تواند در حرکت های شدید بازار، بخش قابل توجهی از سرمایه را از بین ببرد؛ بنابراین انتخاب لوریج مناسب و رعایت اصول مدیریت ریسک در معامله این نمادها اهمیت بیشتری نسبت به جفت ارزهای کم نوسان دارد.

زمان معامله هم مهم است: بیشترین حجم و نوسان این شاخص ها در ساعات کاری بازار آمریکا شکل می گیرد؛ برای هماهنگ کردن ساعت معاملات خود با این بازه، جدول سشن های فارکس را بررسی کنید.

کدام شاخص برای چه کسی مناسب تر است؟

انتخاب میان این دو به افق زمانی و تحمل ریسک شما بستگی دارد، نه به «بهتر بودن» ذاتی یکی از آن ها:

اگر به دنبال رصد وضعیت عمومی شرکت های بزرگ و باثبات آمریکا هستید یا نوسان کمتر را ترجیح می دهید، داوجونز معیار مناسب تری است.

اگر روی بخش فناوری و شرکت های رشدمحور تمرکز دارید و نوسان بالاتر را می پذیرید، نزدک انتخاب طبیعی تری است.

برای معامله گران کوتاه مدت، نوسان بیشتر نزدک فرصت حرکتی بیشتری ایجاد می کند؛ اما همین ویژگی، ریسک و اهمیت حد ضرر را هم بالا می برد.

هیچ کدام از این گزینه ها سود تضمین شده ندارد؛ تصمیم نهایی باید بر اساس استراتژی، سرمایه و مدیریت ریسک شخصی شما گرفته شود.

جمع بندی

تفاوت نزدک و داوجونز را می توان در سه محور خلاصه کرد: پوشش (۳۰ شرکت منتخب در برابر بیش از ۳ هزار شرکت)، روش وزن دهی (قیمت سهم در برابر ارزش بازار) و ماهیت شرکت ها (بلوچیپ های باثبات در برابر غلبه فناوری و رشد). داوجونز دماسنج شرکت های بزرگ و جاافتاده اقتصاد آمریکاست و نزدک آینه بخش فناوری و نوآوری. برای تصویر کامل، بهتر است هر دو شاخص را کنار هم دنبال کنید؛ واگرایی میان آن ها اغلب اطلاعات ارزشمندی درباره چرخش سرمایه بین بخش های مختلف بازار به دست می دهد.

سوالات متداول