LIVE

اتاق تسویه طرف مقابل مرکزی (CCP) چیست؟

تحریریه موند اف ایکس۱۷ دقیقه مطالعه0 بازدید
اتاق تسویه طرف مقابل مرکزی (CCP) چیست؟

اتاق تسویه طرف مقابل مرکزی (Central Counterparty یا CCP) نهادی است که پس از انجام یک معامله، خودش را بین خریدار و فروشنده قرار می دهد؛ برای فروشنده نقش خریدار و برای خریدار نقش فروشنده را بازی می کند و اجرای تعهدات هر دو طرف را تضمین می کند. نتیجه این است که هیچ یک از طرفین دیگر نگران نکول طرف مقابل نیست، چون طرف قانونی هر دو، خودِ CCP است.

طرف مقابل مرکزی (Central Counterparty) به زبان ساده

CCP یک زیرساخت بازار مالی (Financial Market Infrastructure) است که وظیفه اش پذیرش ریسک اعتباری طرف مقابل در معاملات اوراق بهادار، مشتقات و برخی ابزارهای ارزی است. بانک تسویه بین المللی (BIS) آن را اتاق پایاپایی تعریف می کند که بین طرفین قراردادها قرار می گیرد و با تبدیل شدن به خریدار هر فروشنده و فروشنده هر خریدار، اجرای قراردادهای باز را تضمین می کند.
سه ویژگی CCP را از یک واسطه معمولی متمایز می کند:

طرف قانونی معامله می شود، نه فقط حسابدار یا ناظر آن.

برای پذیرش این ریسک وثیقه می گیرد و منابع مالی چندلایه نگه می دارد.

تحت نظارت شدید رگولاتور است، چون شکست آن می تواند کل بازار را درگیر کند.

ریسک طرف مقابل؛ مشکلی که CCP برای حل آن ساخته شد

در یک معامله دوجانبه (Bilateral)، شما تا پایان عمر قرارداد به توان مالی طرف مقابل وابسته اید. اگر او ورشکست شود یا پرداخت نکند، زیان مستقیما به شما می رسد. این همان ریسک طرف مقابل (Counterparty Risk) است.
مشکل وقتی جدی می شود که هزاران معامله در شبکه ای از بانک ها و موسسات به هم گره خورده باشند. نکول یک موسسه بزرگ می تواند زنجیره ای از نکول ها را ایجاد کند؛ اتفاقی که در بحران ۲۰۰۸ و ورشکستگی لمن برادرز (Lehman Brothers) به شکل واقعی دیده شد. CCP دقیقا برای قطع این زنجیره طراحی شده است: به جای آنکه هر کس با ده ها طرف ناشناس روبه رو باشد، همه فقط با یک نهاد قاعده مند و پرسرمایه روبه رو می شوند.

تفاوت Clearing (پایاپای) و Settlement (تسویه)

پایاپای (Clearing) مجموعه کارهایی است که بین لحظه انجام معامله و انتقال نهایی پول و دارایی اتفاق می افتد: تطبیق جزئیات معامله، محاسبه تعهدات، خالص سازی، دریافت وثیقه و جایگزینی قانونی طرف مقابل. تسویه (Settlement) مرحله آخر است؛ یعنی لحظه ای که دارایی واقعا به خریدار و پول واقعا به فروشنده منتقل می شود.
این فاصله زمانی در بورس های سهام معمولا یک یا دو روز کاری است (T+1 یا T+2). CCP در همین فاصله است که ریسک را مدیریت می کند؛ هرچه چرخه تسویه کوتاه تر باشد، مدت زمانی که ریسک باز می ماند کمتر است.

تفاوت اتاق پایاپای با طرف مقابل مرکزی

هر CCP یک اتاق پایاپای است، اما هر اتاق پایاپایی لزوما CCP نیست. اتاق پایاپای (Clearing House) در معنای اصلی خود فقط تعهدات اعضا را محاسبه و خالص می کند و می گوید هر کس چقدر بدهکار یا طلبکار است. طرف مقابل مرکزی یک قدم جلوتر می رود: علاوه بر محاسبه، خودش طرف قانونی هر معامله می شود و ریسک نکول را می پذیرد.
پایاپای ابتدا به شکل ساده (خالص سازی) شکل گرفت و بعدها سازوکار قرار گرفتن اتاق پایاپای به عنوان طرف مقابل مرکزی به آن اضافه شد. امروز بیشتر اتاق های پایاپای بزرگ هر دو کار را انجام می دهند و به همین دلیل دو اصطلاح اغلب به جای هم به کار می روند.

معیاراتاق پایاپای سادهطرف مقابل مرکزی (CCP)
وظیفه اصلیمحاسبه و خالص سازی تعهداتخالص سازی + پذیرش قانونی ریسک
طرف قرارداد شماهمچنان طرف اصلی معاملهخودِ CCP
اگر طرف مقابل نکول کندزیان به شما می رسدCCP تعهد را اجرا می کند
منابع دفاعیمحدودوثیقه، صندوق نکول، سرمایه خود CCP

برای معامله گر، این تفاوت عملی است: در بازاری با CCP واقعی، اعتبار طرف مقابل شما اهمیتی ندارد؛ در بازاری با پایاپای ساده، همچنان باید بدانید با چه کسی معامله می کنید.

CCP چگونه کار می کند؟ (مرحله به مرحله)

مسیر یک معامله در بازار دارای CCP سه مرحله اصلی دارد: نوویشن، خالص سازی و تسویه روزانه. هر مرحله یک نوع ریسک را کاهش می دهد.

نوویشن (Novation): یک معامله به دو معامله تبدیل می شود

نوویشن فرایندی حقوقی است که در آن قرارداد اصلی بین A و B لغو و با دو قرارداد جدید جایگزین می شود: A با CCP و CCP با B. به بیان ساده، معامله بین عضو A و عضو B به دو معامله A-CCP و CCP-B تبدیل می شود.
مثال فرضی: فرض کنید صندوق A یک قرارداد آتی طلا به ارزش ۱۰۰ هزار دلار از بانک B می خرد. پس از نوویشن، صندوق A دیگر هیچ ادعایی روی بانک B ندارد؛ CCP به او طلا تحویل می دهد. بانک B هم پول را از CCP می گیرد. اگر بانک B فردا ورشکست شود، صندوق A قراردادش را همان طور که بود از CCP دریافت می کند و CCP خودش باید زیان ناشی از نکول B را با وثیقه ها و صندوق های دفاعی اش پوشش دهد.

خالص سازی چندجانبه (Netting)

خالص سازی یعنی به جای تسویه تک تک معاملات، فقط مانده خالص هر عضو محاسبه و منتقل شود. چون همه معاملات به CCP ختم می شوند، این کار در مقیاس کل بازار ممکن است.
مثال فرضی با سه عضو:

عضوباید بپردازدباید دریافت کندخالص
بانک A۵۰ میلیون به B۳۰ میلیون از C۲۰ میلیون پرداخت
بانک B۴۰ میلیون به C۵۰ میلیون از A۱۰ میلیون دریافت
بانک C۳۰ میلیون به A۴۰ میلیون از B۱۰ میلیون دریافت

بدون CCP، ۱۲۰ میلیون دلار باید جابه جا شود. با خالص سازی، فقط ۲۰ میلیون از A به CCP می رود و از آنجا ۱۰ میلیون به B و ۱۰ میلیون به C پرداخت می شود. نقدینگی قفل شده و تعداد تراکنش ها به شدت کم می شود. در بورس ایران هم همین منطق اجرا می شود و تعهدات کارگزاران در پایان روز تجمیع و خالص سازی می شود تا به جای هزاران تراکنش خرد، فقط خالص بدهی یا طلب هر کارگزاری محاسبه شود.

تسویه روزانه و مارک تو مارکت

CCP هر روز (و در بازارهای پرنوسان چند بار در روز) همه موقعیت های باز را با قیمت تسویه ارزش گذاری می کند. سود هر عضو به حسابش واریز و زیانش برداشت می شود. این پرداخت ها «مارجین تغییرات» (Variation Margin) نام دارد و مانع انباشته شدن زیان می شود؛ اگر عضوی نتواند زیان روزانه را بپردازد، نکول او همان روز شناسایی می شود، نه ماه ها بعد.
این سازوکار همان چیزی است که معامله گر خرد در حساب فارکس با نام کال مارجین می شناسد، با این تفاوت که در CCP بین نهادهای مالی بزرگ و با مبالغ بسیار بیشتر اجرا می شود.

لایه های دفاعی CCP در برابر نکول

CCP برای آنکه بتواند نکول یک عضو را بدون ورشکستگی خودش جذب کند، پیش از هر نکولی چند لایه منابع مالی جمع می کند. ترتیب استفاده از این لایه ها «آبشار نکول» نام دارد.

انواع وجه تضمین: اولیه، تغییرات و تحویل

وجه تضمین اولیه (Initial Margin): وثیقه ای که هنگام باز کردن موقعیت از هر دو طرف گرفته می شود. هدف آن پوشش زیان احتمالی در فاصله آخرین محاسبه مارجین تغییرات تا زمانی است که موقعیت های عضو نکول کننده بسته می شود. CCP معمولا در شرایط نوسان بالا این مبلغ را افزایش می دهد.

مارجین تغییرات (Variation Margin): پرداخت روزانه سود و زیان که در بخش قبل توضیح داده شد.

مارجین تحویل (Delivery Margin): برای پوشش ریسک خاص موقعیت هایی که در مرحله تحویل فیزیکی هستند، مثلا جریمه عدم تحویل. این نوع مارجین بیشتر در بازار کالا کاربرد دارد.

برای درک بهتر رابطه این وثیقه ها با حساب خودتان، مقاله مارجین لول نشان می دهد بروکر چگونه همین منطق را در مقیاس خرد اجرا می کند.

صندوق نکول و سهم خود CCP (Skin-in-the-game)

اگر وثیقه عضو نکول کننده کافی نباشد، CCP به صندوق نکول (Default Fund) رجوع می کند. این صندوق از مشارکت همه اعضا تشکیل شده و ریسک را بین آنها «اشتراکی» می کند. بخشی از این منابع هم از سرمایه خود CCP تامین می شود که به آن Skin-in-the-game می گویند؛ یعنی CCP پیش از آنکه از پول اعضای سالم استفاده کند، باید از جیب خودش زیان بدهد. این شرط انگیزه CCP را برای مدیریت درست ریسک حفظ می کند.

آبشار نکول (Default Waterfall) چگونه عمل می کند؟

ترتیب معمول استفاده از منابع به این شکل است:

وجه تضمین و وثیقه عضو نکول کننده

سهم همان عضو در صندوق نکول

سرمایه اختصاصی خود CCP

سهم سایر اعضا در صندوق نکول

فراخوان مجدد منابع از اعضا یا ابزارهای بازیابی

شرکت تسویه اختیار معامله آمریکا (OCC) این آبشار را در قوانین خود به صورت پنج مرحله ای تعریف کرده است: مارجین عضو تعلیق شده، سهم او در صندوق تسویه، سهم اعضای غیرنکول کننده، سود انباشته OCC و در نهایت فراخوان مجدد از صندوق تسویه. CCPهای مختلف جای دقیق «سرمایه خود CCP» را در این ترتیب متفاوت تعریف می کنند، اما اصل مشترک این است که زیان ابتدا به خودِ نکول کننده، سپس به CCP و در آخر به اعضای سالم می رسد.

وقتی یک عضو نکول می کند: بستن موقعیت و حراج

به محض نکول، CCP موقعیت های عضو را تحت کنترل می گیرد و تلاش می کند آنها را ببندد یا با قیمت مناسب به سایر اعضا بفروشد (حراج). در این مدت CCP مسئولیت همه پرداخت های مربوط به آن معاملات، از جمله سود و زیان روزانه، را بر عهده دارد و به این ترتیب ریسک نقدینگی را هم پوشش می دهد. هرچه بستن موقعیت ها سریع تر و با زیان کمتری انجام شود، لایه های بعدی آبشار کمتر درگیر می شوند.

مزایای تسویه مرکزی برای بازار و معامله گر

مزایای تسویه مرکزی برای بازار و معامله گر

CCP چهار مزیت عملی ایجاد می کند که همگی از همان سه مرحله نوویشن، خالص سازی و تسویه روزانه ناشی می شوند:

حذف نیاز به ارزیابی طرف مقابل: شما فقط باید به CCP اعتماد کنید، نه به تک تک معامله گران بازار.

آزادسازی نقدینگی: خالص سازی چندجانبه حجم پول در گردش برای تسویه را به شدت کاهش می دهد.

شفافیت ریسک: رگولاتور به جای رصد شبکه ای مبهم از قراردادهای دوجانبه، ریسک را در یک نقطه قابل اندازه گیری می بیند.

ناشناس ماندن طرفین: چون همه با CCP معامله می کنند، هویت خریدار و فروشنده برای هم فاش نمی شود.

در کنار این مزایا، CCP برای خدماتش کارمزد می گیرد و فقط ابزارهای استاندارد را می پذیرد؛ قراردادهای سفارشی و کم نقد معمولا خارج از آن می مانند.

ریسک ها و انتقادها: آیا خود CCP می تواند خطرناک باشد؟

بله. تسویه مرکزی ریسک را حذف نمی کند؛ آن را از شبکه ای پراکنده به یک نقطه منتقل و بین اعضا تقسیم می کند. همین تمرکز سه ریسک جدید می سازد.

تمرکز ریسک سیستمیک

وقتی بخش بزرگی از معاملات یک بازار از یک CCP عبور می کند، آن نهاد به طور خودکار «سیستمی» می شود. بانک تسویه بین المللی در گزارش فصلی خود درباره روندهای تسویه مرکزی هشدار می دهد که در شرایط حدی، خود CCPها می توانند منبع ریسک سیستمیک باشند. به همین دلیل رگولاتورها سناریوی «اگر اتاق تسویه شکست بخورد چه می شود» را به طور جدی بررسی می کنند.

پروسیکلیکالیتی و موج مارجین کال در بازار پرنوسان

مدل های مارجین CCP با افزایش نوسان، وثیقه بیشتری مطالبه می کنند. این رفتار برای خود CCP محافظ است، اما در بازارهای پرتنش می تواند موجی از مارجین کال های بزرگ و گاه درون روزی ایجاد کند که حتی اعضای سالم را برای تامین سریع وثیقه تحت فشار نقدینگی قرار می دهد. به این پدیده پروسیکلیکالیتی (Procyclicality) می گویند: دقیقا زمانی که نقدینگی در بازار کمیاب است، تقاضا برای وثیقه بالا می رود. CCPها برای کنترل این اثر، آزمون های استرس منظم و بازبینی دوره ای اندازه صندوق نکول انجام می دهند.

اگر CCP ورشکست شود؟ (Recovery و Resolution)

برای این سناریو دو مرحله پیش بینی شده است. مرحله بازیابی (Recovery) شامل ابزارهایی مثل فراخوان مجدد نقدینگی از اعضا، کاهش سود پرداختی به اعضای برنده و فسخ بخشی از قراردادها است. اگر این ابزارها کافی نباشد، مرحله حل و فصل (Resolution) آغاز می شود که در آن مقام ناظر کنترل CCP را به دست می گیرد تا کارکردهای حیاتی بازار متوقف نشود. این حوزه هنوز در حال تکامل است و جزئیات آن بین حوزه های قضایی متفاوت است.

CCPها پس از بحران ۲۰۰۸: مقررات جهانی

بحران ۲۰۰۸ نقطه عطف الزام به تسویه مرکزی بود. رهبران G20 در نشست پیتسبورگ ۲۰۰۹ توافق کردند که همه قراردادهای مشتقه استاندارد باید در بورس ها یا پلتفرم های الکترونیکی معامله و از طریق CCP تسویه شوند. این توافق در اروپا به مقررات EMIR و در آمریکا به قانون Dodd-Frank تبدیل شد. در آمریکا CCPها با عنوان سازمان تسویه مشتقات (DCO) شناخته می شوند و زیر نظر کمیسیون معاملات آتی کالا (CFTC) فعالیت می کنند.
اثر این مقررات محسوس بود: هیئت ثبات مالی (FSB) در گزارش آوریل ۲۰۱۳ اعلام کرد که تا پایان فوریه همان سال حدود ۱۵۸ تریلیون دلار سوآپ نرخ بهره و بیش از ۲.۶ تریلیون دلار مشتقه اعتباری خارج از بورس به صورت مرکزی تسویه می شده است؛ به ترتیب ۴۱ و ۱۲ درصد از کل ارزش اسمی باز. این ارقام مربوط به ۲۰۱۳ است و سهم تسویه مرکزی از آن زمان افزایش یافته است.
در سطح بین المللی، اصول زیرساخت های بازار مالی (PFMI) که توسط CPMI و IOSCO تدوین شده، استاندارد مرجع برای طراحی و نظارت بر CCPها است. بانک مرکزی انگلستان در بولتن فصلی خود درباره CCPها توضیح می دهد که نظارت بر این نهادها چگونه بر پایه همین اصول انجام می شود. مشتقاتی که مشمول تسویه مرکزی نیستند، تحت قواعد مارجین معاملات تسویه نشده (UMR) قرار می گیرند که طرفین را ملزم می کند وثیقه اولیه و تغییرات را مستقیما با هم مبادله کنند.

مهم ترین CCP های جهان

تسویه مرکزی در دست تعداد محدودی نهاد بزرگ متمرکز است. جدول زیر مهم ترین آنها را بر اساس بازار اصلی نشان می دهد:

نهادکشور / منطقهبازار اصلی
LCH (SwapClear و ForexClear)بریتانیاسوآپ نرخ بهره، برخی مشتقات ارزی
CME Clearingآمریکاقراردادهای آتی و اختیار معامله (از جمله فیوچرز ارزی)
ICE Clearآمریکا / اروپاانرژی، مشتقات اعتباری، آتی
Eurex Clearingآلمانمشتقات اروپایی و ریپو
DTCC / NSCCآمریکامعاملات سهام و اوراق بدهی بین کارگزاران
OCCآمریکااختیار معامله سهام
Shanghai Clearing Houseچینطیف گسترده ای از ابزارهای مالی

در سوآپ نرخ بهره، SwapClear متعلق به LCH بیشترین حجم تسویه جهانی را دارد و در مشتقات بورسی و کالا، CME Clearing و ICE Clear بازیگران اصلی آمریکا هستند. این نهادها در انجمن جهانی CCP Global عضویت دارند که در ۲۰۰۱ با نام CCP12 تشکیل شد.
آشنایی با این نهادها برای کسی که قصد ورود به بورس جهانی را دارد مفید است، چون نشان می دهد معاملات او در کجا و با چه پشتوانه ای تسویه می شود.

طرف مقابل مرکزی در بازار سرمایه ایران

در بازار سرمایه ایران، شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات) نقش نهاد تسویه مرکزی را دارد و اتاق پایاپای بورس کالا تسویه قراردادهای کالایی و آتی را انجام می دهد. هر دو کارکردهایی شبیه CCP دارند، اما ساختار حقوقی آنها با CCPهای بین المللی تفاوت هایی دارد.

نقش سمات و صندوق تضمین تسویه

سمات واسطه امین بین کارگزاری خریدار و فروشنده است: وجوه را دریافت و منتقل می کند، مالکیت اوراق را به نام خریدار ثبت می کند و تعهدات کارگزاران را به صورت خالص تسویه می کند. صندوق تضمین تسویه نیز زیرمجموعه همین بخش است و توسط سمات مدیریت می شود؛ این صندوق معادل ایرانی «صندوق نکول» است و برای پوشش نکول کارگزاران طراحی شده.
خود سمات در اطلاعیه ای اشاره کرده است که در بسیاری از بازارهای سرمایه، نهادهای سپرده گذاری مرکزی به دنبال ایفای نقش طرف معامله مرکزی هستند تا ریسک تسویه پوشش داده شود؛ یعنی این نقش برای سمات هدفی در حال تکمیل است، نه ساختاری که از ابتدا با نوویشن کامل طراحی شده باشد.

اتاق پایاپای بورس کالا در قراردادهای آتی (سکه، زعفران)

در قراردادهای آتی بورس کالا، سازوکار به CCP بسیار نزدیک تر است. خریدار و فروشنده ابتدا وجه تضمین اولیه را نزد اتاق پایاپای واریز می کنند؛ اتاق پایاپای در برابر خریدار نقش فروشنده و در برابر فروشنده نقش خریدار را دارد و ریسک طرف مقابل به اتاق پایاپای منتقل می شود. اتاق پایاپای از طرفین وکالت دارد که در صورت زیان یکی از آنها و کاهش موجودی به زیر حداقل وجه تضمین، از حساب او برداشت و به حساب طرف مقابل واریز کند؛ همان مارجین تغییرات و فراخوان حساب.

تفاوت ساختار ایران با CCPهای بین المللی

سه تفاوت عملی وجود دارد:

مبنای حقوقی: در ایران رابطه اتاق پایاپای با طرفین بیشتر بر مبنای وکالت و تضمین تعریف شده است، در حالی که CCPهای بین المللی با نوویشن کامل، خودشان طرف قرارداد می شوند. منابع ایرانی (از جمله سمات) از اصطلاح طرف مقابل مرکزی استفاده می کنند، اما تطبیق کامل با استاندارد PFMI موضوعی است که باید با احتیاط بیان شود.

آبشار نکول: ترتیب لایه های دفاعی و سهم سرمایه خود نهاد تسویه (Skin-in-the-game) در دستورالعمل های ایران به شفافیت CCPهای بین المللی تعریف نشده است.

دامنه ابزارها: تسویه مرکزی در ایران عمدتا به سهام، اوراق و آتی کالا محدود است و بازار مشتقات خارج از بورس به شکل جهانی وجود ندارد.

فارکس و CFD اتاق تسویه مرکزی دارند؟ (بخش کلیدی برای معامله گر)

فارکس اسپات و CFDهایی که از طریق بروکرهای خرد معامله می شوند، CCP ندارند. این بازار خارج از بورس (OTC) است و طرف مقابل قانونی شما در هر معامله، خودِ بروکر یا تامین کننده نقدینگی او است. به همین دلیل، ریسک طرف مقابل در فارکس خرد به اعتبار بروکر گره خورده است.

چرا فارکس اسپات OTC است و CCP ندارد

فارکس بازاری غیرمتمرکز است که در آن بانک ها، موسسات و بروکرها مستقیما با هم معامله می کنند و هیچ بورس واحدی قیمت را تعیین نمی کند. حجم عظیم و ساختار شبکه ای این بازار باعث شده بخش عمده آن همچنان به صورت دوجانبه تسویه شود. برای معامله گر خرد این یعنی قراردادی که با بروکر می بندید، فقط بین شما و بروکر اعتبار دارد و هیچ نهاد ثالثی اجرای آن را تضمین نمی کند. ابعاد این بازار را می توانید در مقاله گردش مالی روزانه فارکس ببینید.

طرف مقابل شما در بروکر کیست؟ (A-Book / B-Book)

در مدل A-Book، بروکر سفارش شما را به تامین کننده نقدینگی منتقل می کند و خودش ریسک جهت بازار را نمی پذیرد؛ اما همچنان از نظر حقوقی طرف قرارداد شما است. در مدل B-Book، بروکر خودش طرف مقابل معامله است و سود شما زیان او محسوب می شود. در هر دو حالت، اگر بروکر ورشکست شود یا تعهداتش را اجرا نکند، CCPای وجود ندارد که جای او را بگیرد.
آنچه در این شرایط اهمیت دارد، شفافیت مدل اجرا است. حساب ECN معمولا به مدل A-Book نزدیک تر است، اما نوع حساب به تنهایی ریسک طرف مقابل را حذف نمی کند؛ آنچه پول شما را محافظت می کند، رگولاتوری و ساختار نگهداری وجوه است.

کدام ابزارهای ارزی تسویه مرکزی دارند؟ (فیوچرز CME، NDF در ForexClear)

تسویه مرکزی در بازار ارز فقط برای برخی ابزارها وجود دارد. قراردادهای آتی ارزی که در بورس هایی مثل CME معامله می شوند، از طریق CME Clearing تسویه می شوند و CCP واقعی دارند. برخی مشتقات ارزی خارج از بورس، مانند قراردادهای آتی بدون تحویل (NDF)، از طریق سرویس ForexClear در LCH قابل تسویه مرکزی هستند. این ابزارها عمدتا در دسترس نهادهای مالی اند و معامله گر خرد ایرانی معمولا به آنها دسترسی مستقیم ندارد.
تفاوت فیوچرز بورسی با معاملات مارجینی بروکر، که در مقاله تفاوت مارجین و فیوچرز توضیح داده شده، در اصل همین تفاوت «با CCP» و «بدون CCP» است.

معامله گر خرد چگونه ریسک طرف مقابل را کم کند؟

وقتی CCP وجود ندارد، شما باید خودتان نقش ارزیاب ریسک طرف مقابل را بازی کنید. این چهار معیار بیشترین اثر را دارند:

رگولاتوری معتبر: بروکر تحت نظارت یک نهاد شناخته شده باشد و شماره مجوزش قابل بررسی باشد. راهنمای چگونه یک بروکر معتبر و مناسب انتخاب کنیم معیارهای این بررسی را توضیح می دهد.

تفکیک حساب مشتریان (Segregated Accounts): وجوه شما جدا از سرمایه عملیاتی بروکر نگهداری شود تا در صورت ورشکستگی، جزو دارایی های او محسوب نشود.

شرایط قراردادی شفاف: توافقنامه مشتری در بروکرهای فارکس مشخص می کند در شرایط بحرانی، بروکر چه تعهداتی دارد و شما چه حقوقی.

پوشش جبران خسارت: برخی رگولاتورها و بروکرها طرح های جبران یا بیمه حساب فارکس ارائه می کنند؛ سقف و شرایط این پوشش ها باید جداگانه بررسی شود.

این اقدام ها ریسک را کاهش می دهند اما حذف نمی کنند. هیچ بروکری جایگزین CCP نیست و تقسیم سرمایه بین چند بروکر معتبر، یکی از روش های رایج برای مدیریت این ریسک است.

جمع بندی

اتاق تسویه طرف مقابل مرکزی با نوویشن، خالص سازی و وثیقه گیری چندلایه، ریسک نکول را از شبکه معامله گران به یک نهاد قاعده مند منتقل می کند. این انتقال، ریسک را کم و قابل مدیریت می کند، اما از بین نمی برد؛ CCP خودش می تواند به نقطه تمرکز ریسک سیستمیک تبدیل شود.
برای معامله گر ایرانی، نتیجه عملی روشن است: در بورس ایران و قراردادهای آتی بورس کالا، نهاد تسویه مرکزی پشت معامله شما ایستاده است؛ در فارکس اسپات و CFD چنین نهادی وجود ندارد و اعتبار بروکر، تفکیک حساب و شرایط قراردادی تنها لایه های دفاعی شما هستند.

سوالات متداول

آیا تسویه مرکزی ریسک طرف مقابل را کاملا حذف می کند؟
خیر. ریسک از طرف های مختلف به CCP منتقل و بین اعضا تقسیم می شود. اگر وثیقه ها و صندوق نکول کافی نباشد، زیان به اعضای سالم و در نهایت به خود CCP می رسد.
فرق اتاق پایاپای و طرف مقابل مرکزی چیست؟
اتاق پایاپای ساده فقط تعهدات را محاسبه و خالص می کند؛ طرف مقابل مرکزی علاوه بر آن، خودش طرف قانونی هر معامله می شود و نکول را پوشش می دهد. امروزه بیشتر اتاق های پایاپای بزرگ هر دو نقش را دارند.
نوویشن یعنی چه؟
جایگزینی حقوقی قرارداد اصلی بین خریدار و فروشنده با دو قرارداد جدید که در هر دو، CCP طرف مقابل است.
صندوق تضمین تسویه چیست؟
صندوقی که در بازار سرمایه ایران توسط سمات مدیریت می شود و برای پوشش نکول کارگزاران در فرایند تسویه در نظر گرفته شده؛ معادل صندوق نکول در CCPهای بین المللی.
آیا همه مشتقات باید از طریق CCP تسویه شوند؟
خیر. الزام تسویه مرکزی فقط شامل مشتقات استاندارد و نقدشونده مثل بسیاری از سوآپ های نرخ بهره است. قراردادهای سفارشی همچنان به صورت دوجانبه و تحت قواعد UMR تسویه می شوند.
بروکر فارکس من CCP دارد؟
در فارکس اسپات و CFD خرد، خیر. طرف قرارداد شما بروکر است و تضمین اجرای تعهدات او به رگولاتوری و ساختار نگهداری وجوه وابسته است، نه به یک نهاد تسویه مرکزی.
مخفف CCP در بازارهای مالی چه معنایی دارد؟
Central Counterparty یا طرف مقابل مرکزی؛ نهادی که بین طرفین معامله قرار می گیرد و اجرای تعهدات را تضمین می کند. این مخفف ربطی به کاربردهای سیاسی آن ندارد.
4.8(۱۹۶ رای)
به این مقاله امتیاز دهید:
اشتراک گذاری

نظرات

هنوز نظری ثبت نشده — اولین نفر باش!

اتاق تسویه طرف مقابل مرکزی (CCP) چیست؟ — MondFx